عبدالله مستوفى

257

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

خواهم كرد ، لازم ميدانم اقداماتى كه براى سعادت ملت به عمل مىآيد ، براى قضاوت به پيشگاه وى تقديم دارم . اكنون مسرورم كه در ايام شعف و شادمانى نوروز ، مىتوانم فرح و انبساط عامه را از اعلام اين قضيه افزون نمايم « 1 » كه پس از آنكه قرارداد را در بيانيهء خود الغا نمودم . و اين تصميم را در هيئت وزراء مذاكره ؛ و متفق الرأى ، تعقيب مقصود را همگى تصويب ، و متعاقب آن وزارت امور خارجه در طى مراسلهء رسمى ، تصميم دولت را ، بسفارت انگليس ابلاغ نموده ، موافقت دولت اعليحضرت پادشاه انگلستانرا در الغاء قرارداد خواستار شده بود . اينك ، در نتيجهء مذاكرات مبسوط و طولانى كه در عرض چند هفته ؛ براى انجام اين مقصود جريان داشت . دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان سفارت خود مقيم تهرانرا مأمور نمودند ، كه موافقت آنها را در الغاء قرارداد ، رسما بوزارت امور خارجهء دولت عليهء ايران ابلاغ نمايد . روح موافقى كه از طرف دولت انگلستان در موضوع الغاء قرارداد ابراز گشته ، بار ديگر نيات حسنه و مودت ديرينهء بريتانياى كبير را ثابت مىنمايد . من و هيئت من مخصوصا از دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان ، امتنان داريم كه در همان حال كه الغاء قرارداد را قبول نموده‌اند ، هيچگاه در احساسات مودت‌آميز دولت عليه ترديدى نه‌نموده ، و با وجود الغاء قرارداد ، حاضر بودن خود را براى مساعدت بايران ، تأكيد و تكرار كرده‌اند . ملت و دولت ايران ، اين علامت و برهان مودت صميمانهء دولت انگلستان و حس احترامى كه از طرف دولت معزى اليها نسبت بمصالح و آمال ايران و سياستى را كه دولت كنونى براى تجديد تشكيلات و اصلاحات مملكتى خود اتخاذ نموده‌اند ، ابراز داشته ، از صميم قلب تقدير مىنمايد . بنابراين ، اين اقدام مهم سياسى ، نه‌تنها رشته‌هاى دوستى را كه ما بين دو ملت موجود است ؛ ضعيف نمىنمايد ، بلكه برعكس نظر باحتراماتى كه ملتين نسبت باحساسات يكديگر مىنمايند ، رشته‌هاى مودت مستحكمتر مىگردد . ضمنا ، وظيفهء خود ميدانم كه در اين موقع ، باستحضار عامه برسانم ، كه در حصول اين نتيجهء درخشان ، وزير مختار محترم انگلستان ، و اعضاى سفارت معزى اليه ، بوسيلهء بيان و تشريح حقيقت وضعيت ايران ، به دولت متبوعهء خودشان ، مساعدت خويشرا به عمل آورده ، و وظيفهء ماموريت حقيقى خود را كه عبارت از تحكيم مناسبات بين دولتين و ملتين ايران و انگلستان است به طرز كمال ، ايفا نموده‌اند . من ملت ايرانرا براى اين موفقيت دوگانه ، يعنى الغاء قرارداد ، با موافقت طرفين و

--> ( 1 ) - از آقا بايد پرسيد چه شد كه الغاى قرارداد در اين تاريخ موجب فرح و انبساط مردم گرديد ، در صورتى كه آقا در يكسال و نيم قبل در روزنامهء رعد كه در آن حسن وثوق را براى عقد همين قرارداد « اميد شرق » و « بزرگترين صدر اعظم آسيا » و « نابغه » ميخواندند و از قول همين مردم اجراى آن را با كمال بىصبرى مطالبه ميكردند . اگر ايشان گفته‌هاى سابق را فراموش كرده بودند ، سايرين آن تملقات و آن مقالات را در نظر داشته و همگى خوب ميدانستند كه تمام اين ضد و نقيض‌گويىهاى اخير براى عوام فريبى و كارچاقى انگليسها است . تو هر رنگى كه خواهى جامه ميپوش * كه من آن قد موزون ميشناسم